یکی از مشکلات اساسی که در استفاده از واژه های وارداتی همواره به چشم می خورد نبود تعریفی  مناسب برای این گونه واژه ها در فرهنگ و زبانمان می باشد. این امر حتی در مواردی که معادل سازی مناسبی در ترجه ی واژه صورت گرفته ، موجب شده واژه ی مورد نظر شخصیت خود را از دست بدهد و کارایی دیگری پیدا کند.

یکی از مهمترین اینگونه واژه ها ، واژه ی روشنفکر است که به علت تعاریف مختلف کارایی فراوانی پیدا کرده. تعاریفی که گاه باهم تفاوت بنیادی دارن!

بار ها خوانده ایم و شنیده ایم که نویسندگان و سخنرانان در ابتدای کلام خود تعریفی از این واژه ارائه می دهند تا مستمعین بدانند که در حال حاضر منظور از روشنفکر ، شخصی است با این ویژگی ها!

در این پست به بیان تعاریفی از روشنفکر ، از نقطه نظر استاد شریعتی خواهم پرداخت.

 دکتر شریعتی در سخنرانی تاریخ فردا ( با توجه به موضوع کلام ) جامعه را بر مبنای شغل و میزان تحصیلاتی که دارن به دو طبقه ی کارگر فکری ( انتلکتوئل ) و کارگر بدنی و یدی ( عوام ) تقسیم می کنند. و بر همین مبنا کسانی را که کار فکری انجام می دهند و دارای تحصیلات دانشگاهی هستند را روشنفکر می نامند.

 اما در اثار بعدی خود ( همچون چه باید کرد و شیعه ی علوی و شیعه ی صفوی ) به کلی این تعریف را رد کرده ، تعریفی کامل و جامع تری ارائه می دهند. در این آثار ( مخصوصا چه باید کرد! ) ویژگی افراد روشنفکر را این چنین بیان می کنند:

افرادی که نسبت به وضعیت موجود جامعه ی خود احساس مسئولیت کرده ، با توجه به موقعیت اجتماعی ، فرهنگی ، تاریخی و سیاسی جامعهی خویش برای بهبود مشکلات آن تلاش می کنند!

در این تعریف دیگر روشنفکری مخصوص به طبقه ی انتلکتوئل نیست و افرادی از هر دو طبقه  که دارای این هدف خاص باشند را شامل می شود. چه بسیار دانشمندانی که نه تنها در بهبود وضع موجود سهمی نداشته اند بلکه در تثبیت آن ماثر بوده اند و در عوض افرادی بدون داشتن تحصیلات ، قدم های بزرگی برای جامعه ی خود برداشته اند.

همان طور که دیدید استاد یکی از مهم ترین ویژگی این افراد را ، فعالیت با توجه به موقعیت جامعه ی خودشان می دانند و در ادامه می افزایند:

پس در جهان روشنفکر وجود ندارد. روشنفکرانند که وجود دارن! به طور مثال شخصی که در اروپای غربی  و امریکا روشنفکر است اگر بخواهد در یکی از کشور های  جهان سوم هم همان رویه را ادامه دهد نه تنها دردی از آنها دوا نمی کند بلکه به مشکلات آنها می افزاید. پس همین روشنفکر اروپایی دیگر در کشور های جهان سوم روشنفکر قلمداد نخواهد شد ( و همچنین افرادی که به تقلید از او  همان رویه را در این گونه کشور ها ادامه می دهند نیز روشنفکر محسوب نمی شوند ).

بنا بر این تعریف و با توجه به وضعیت  کشورمان استاد یکی از ویژگی های اساسی روشنفکر ایرانی را آشنایی با اسلام می دانند. زیرا جامعه ی کشورمان جامعه ای مذهبی است و کسانی که در این جامعه به مخالفت با اسلام می پردازند به تعبیر استاد ، توده ی مردم را از قشر روشنفکر به سوی متحجرین می رمانند! امری که نتایج نامیمون آن بر اثر فعالیت های انحرافی و تقلید های کور کورانه ی احزاب و گروه هایی همچون حزب توده همچنان بر سر جامعه ی کشور مان سایه افکنده است!

فعالیت های این گروه ( به قول استاد ، روشنفکران گیلاسی! ) موجب شده که هنوز تحزب در ایران جایگاه مناسبی پیدا نکند و همچنان در نظر توده ی مردم کسانی که در احزاب ( مخصوصا در احزاب منتقد ) فعالیت می کنند ، افراد بی دینی باشند که هدف نهاییشان از بین بردن اسلام است!

همان طور که می بینید خواسته ی متحجرین حاکم به وسیله ی همین روشنفکران گیلاسی ( کسانی که به قول استاد ، در جلسات بعد از خوردن گیلاش شرابشان به فحاشی  به همه ی اعتقادات و سنن جامعه  می پردازند و . . . ) بر آورده می شود و نتیجه ای جز خانه نشین  کردن روشنفکران و بازتر شدن دست حاکمان ندارد!

پ.ن.۱:  رفتارهایی که همکنون با دانشجویان و دیگر دلسوزان جامعه می شه و بی توجهی ای که نسبت به این گونه موارد  در جامعه احساس می شه نتیجه ی اعمال همین روشنفکران گیلاسی است!

پ.ن.۲: ببخشید که کمتر وقت می کنم خدمت برسم. این روزها بد گرفتارم و تقریبا روزی ۱۲ ساعت سر کارم. دیگه وقتی میرسم خونه ولو می شویم و رمق آن شدن نداریم. اگه می بینید نمی آییم بی مرام نیستیم ، کم سعادتیم!  که همانا در وصف ما گفته اند: ان الحسام اند المرام! ( همانا حسام اند مرام است! )

پ.ن.۳: یکی از بد ترین آثار رفتار آقایون حاکم اینه که حالا هر کی می خواد معروف بشه و یه چند نفری بشناسنش شروع میکنه به همه فحش میده و . . . بعم آقایون میان میگیرنش و همینجوری فرتولکی طرف معروف میشه! بدون آنکه لیاقتش رو داشته باشه. یادمه یکی از دوستان بسیار عزیزم یه بار می گفت : متاسفم برای جامعه ای که افتخار روشنفکراش مدت زمان حبسشون هستش! حالا البته این گونه افراد رو حتی نمی شه ( بنا به تعریفی که کردیم ) روشنفکر هم محسوب کرد! چند روز پیش دیدم یکی از بلاگر های عزیز منو دعوت کرده به وبش و تو  وبشون  ادعا کردن که آقا امام زمان ( عج ) رو دیدن و مامور شدن که . . . بعد همین جور انواع و اقسام فحش های کاف داره که به همه دادن!راستش اول خندم گرفت ولی بعد که در موردش فکر کردم دیدم خوب وقتی مسئولین ما تمام اشتباهاتشون رو به گردن اون عزیز میندازند و به نا حق می خوان مشروعیت نداشتشون رو از اون بزرگ وار بگیرن و ادعا می کنند که مثلا لیست انتخاباتیشون به تایید آقا رسیده و . . . نتیجه ای جز این هم نمی تونه داشته باشه.

پ.ن.آ: راستی سعادت نداشتم به وقتش تولد آقا رو تبریک  بگم. بازم تاخیر من رو ببخشید. 

بنمای رخ که باغ و گلستانم آرزوست.

بگشای لب که قند فراوانم آرزوست.

ای آفتاب حسن ، برون آ دمی ز ابر

کان چهره ی مشعشع تابانم آرزوست. 

موفق باشید